O le ā le vaitamini D?
O se vaitamini e solo i ga'o e gaosia tele lava e ala i le pa'u pe a fa'aalia i le ave o le ultraviolet B (UVB). E taua tele lona sao i le soifua maloloina o ponaivi, le puipuiga o le tino ma le metabolism o le calcium.
Le sootaga i le va o ave o le UV ma le vaitamini D
O ave o le UVB o le puna autū lea o le gaosiga o le vaitamini D.
O le taimi lava e faʻaalia ai le paʻu i le UVB, e mafai ona gaosia le vaitamini D3 (cholecalciferol) e ala i mea e faʻatupuina ai le cholesterol.
1. Ave o le UVB e fa'aosofia ai le fa'atupuina o le Vitamin D
O lo'o iai i le pa'u se mea e maua mai le cholesterol e ta'ua o le 7-dehydrocholesterol.
Pe a fa'aalia i le ave o le UVB (umi o le galu 290–315 nm), o lenei vailaʻau e liua i le previtamin D₃, lea e fa'avevela ai i le vaitamini D₃(cholecalciferol).
Vaitamini D₃e aveina atu i le ate ma fatuga'o, lea e liua ai i lona tulaga galue, calcitriol (1,25-dihydroxyvitamin D).
2. Mea e A'afia ai le Gaosiga o le Vaitamini D
Lanu o le pa'u: O le pa'u pogisa (tele le melanin) e fa'aitiitia ai le mitiia o le UVB, ma mana'omia ai se taimi umi e fa'aali ai i le la.
Latitude & vaitau: E maualalo le malosi o le UVB i le taumalulu ma latitudes maualuluga, ma faʻaitiitia ai le gaosiga o le vaitamini D.
Taimi o le aso: La i le aoauli (10 i le taeao)–3 PM) e maua ai le malosi tele o le fa'aalia o le UVB.
Tausaga: E itiiti le vaitamini D e maua e tagata matutua ona o le manifinifi o le pa'u.
Fa'aaogāina o le kulimi e puipuia ai le la: E mafai e le SPF 30+ ona poloka le ~95% o le UVB, ma fa'aitiitia ai le gaosiga o le vaitamini D.
3. Aogā o le Vaitamini D
Soifua maloloina o ponaivi: Fa'aleleia le mitiia o le calcium, puipuia ai le rickets (i tamaiti) ma le osteomalacia (i tagata matutua).
Galuega a le tino: Lagolagoina le fa'atonutonuina o le puipuiga o le tino ma e ono fa'aitiitia ai lamatiaga o fa'ama'i.
Fa'atonutonuina o lagona: E feso'ota'i ma le gaosiga o le serotonin, e ono fa'aleleia atili ai le soifua maloloina o le mafaufau.
4. Tulaga Lamatia o le Soona Fa'aalia i le UV
Fa'aleagaina o le pa'u: E mafua ai ona mu le la i ave o le UV, matua vave, ma fesuia'iga o le DNA.
Kanesa o le pa'u: O le umi o le fa'aalia i le la o le UV e fa'ateleina ai le lamatiaga o le melanoma ma kanesa o le pa'u e le o se melanoma.
Oona o le Vitamin D: O le tele o le vitamini D (e masani lava mai fa'aopoopoga mea'ai, ae le o le susulu o le la) e mafai ona o'o atu ai i le hypercalcemia.
5. Faapaleniina o le La ma le Saogalemu
Pupuu, soo le aafiaga: 10–30 minute o le la i le aoauli (fa'aalia lima/vae, 'aua ne'i fa'aaoga se kulimi e puipuia ai mai le la) 2–E masani lava ona lava le fa'atolu i le vaiaso mo le fa'atupuina o le vaitamini D (e eseese e fuafua i le ituaiga ma le nofoaga o le pa'u).
Punaoa o mea'ai: I'a ga'o (salmon, mackerel), oloa gaosi susu fa'aopoopo, ma fa'aopoopoga mea'ai e fesoasoani e fa'atumauina ai le maualuga o mea'ai.
Puipuiga: Faaaoga le kulimi e puipuia ai le pa'u mai le la pe a uma ona fa'aalia i le pa'u e puipuia ai mai le fa'aleagaina.
E iai ea lenei galuega a masini e vali ai pa'u o le tino?
O le tele o masini fa'a'ila'ila fa'apisinisi e fa'aaogaina le UVA nai lo le UVB. E loloto le sosolo o le UVA, ae e toetoe lava a leai se sao i le fa'atupuina o le vaitamini D.
Ua maua i suʻesuʻega, e tusa lava pe itiiti le UVB o loʻo i ai, e sili atu le maualuga o le inumaga nai lo le mea e maua mai le susulu o le la masani ma e sili atu ona afaina ai le paʻu.
Isi filifiliga saogalemu:
La: 10–15 minute o le la i foliga ma lima i aso uma.
Taumafa: i'a, fuāmoa ma le susu fa'aopoopo.
Fa'aopoopoga: E tatau ona fa'aogaina fa'aopoopoga o le Vitamin D3 i lalo o le vaavaaiga a se foma'i.