E mafai e moega la ona fesoasoani i le lotovaivai? O le tala a le saienisi ma tagata atamamai

9 Va'aiga

E aʻafia le faitau miliona i le lalolagi atoa i le lotovaivai, ma e toʻatele tagata e liliu atu i vailaʻau faʻalenatura—e aofia ai le susulu o le la—e faʻaitiitia ai le lotovaivai. Peitaʻi, ona o le itiiti o le la e maua mai ai (ona o le tau, ituaiga olaga, poʻo le nofoaga), e mafaufau nisi pe mafai e moega la (moega tanning) ona ofoina atu se faʻaleleia atili o lagona. E ui o le susulu o le la ma moega la e faʻasalalauina uma ai le ave o le UV, ae e matuā eseese lava o latou aʻafiaga i le lotovaivai. Seʻi o tatou faʻamatalaina mea moni, mai le auala e galue ai moega la i o latou lamatiaga mo le soifua maloloina o le mafaufau ma le soifua manuia faaletino.

1. Le Fesoota'iga o Moega La ma le Lagona: O le Saienisi i Tua Atu o le Malamalama ma le Lotovaivai
Ina ia malamalama pe mafai e moega la ona fesoasoani i le atuatuvale, e tatau muamua ona tatou faʻafesoʻotaʻi le susulu o le la, ave o le UV, ma le faʻatonutonuina o lagona. O le saienisi autū lenei:
Gaosiga o le Vaitamini D: O le susulu o le la (aemaise lava ave o le UVB) e fa'aosofia ai le pa'u e gaosia le vaitamini D. O le maualalo o le vaitamini D e feso'ota'i ma le maualuga o le fua faatatau o le atuatuvale, aua o le mea'ai e lagolagoina ai galuega a le fai'ai e fa'atonutonuina ai lagona (e pei o le gaosiga o le serotonin).
Fa'asologa o le Taimi o le Taimi: E fesoasoani le susulu o le la masani e fa'afetaui ai le fa'asologa o le taimi o le tino (uati i totonu), lea e a'afia ai le lelei o le moe. E fa'ateteleina ai le atuatuvale pe a le lava le moe, o lea e mafai ai e fa'asologa mautu o le taimi o le ta'imi ona fa'aleleia atili ai le lagona.
Fa'atapula'aga o Moega La: O moega la e fa'asalalauina ai le ave o le UV (e tele lava ina UVA, fa'atasi ai ma nisi UVB), ae ua mamanuina mo le fa'a-tanu—ae le o le lagolagoina o lagona. O latou maualuga o le UVB e masani ona maualalo ifo nai lo le susulu o le la masani (aemaise lava i fa'ata'ita'iga fa'apisinisi), ma o latou ave malolosi e le fa'ata'ita'i le atoaga o le malamalama masani e aoga mo le soifua maloloina o le mafaufau.

2. E Fesoasoani Moni Ea Moega La i le Lotovaivai? Faamaoniga
O le tali puupuu: Leai—e leai se faʻamaoniga faʻatuatuaina e faʻapea o moega la e fesoasoani i le atuatuvale, ma e iai ni lamatiaga tetele e mafai ona faʻaleagaina ai le soifua maloloina o le mafaufau ma le tino. O le mafuaʻaga lenei:
Leai o Fa'amaoniga Fa'afoma'i: E leai ni su'esu'ega tetele o lo'o fa'aalia ai e fa'aitiitia e moega la'ititi fa'ailoga o le atuatuvale. E ui o nisi tagata e lipotia mai le si'itia o lagona le tumau pe a uma ona fa'asusu le pa'u, ae foliga mai e mafua mai i mea e pei o le malolo po'o le lagona o le "tausiga o oe lava" - ae le o le ave o le UV lava ia.
Le Aoga o le Vaitamini D: O moega la e le o se auala lelei e fa'ateleina ai le vaitamini D mo le atuatuvale. Ina ia maua le lava o le vaitamini D mai se moega la, e tatau ona e fa'aalia oe lava i tulaga leaga o le ave o le UV (e fa'ateleina ai le lamatiaga o le kanesa o le pa'u) e sili atu nai lo le mea e saogalemu.
Lamatiaga o le Fa'aleagaina o le Soifua Maloloina o le Mafaufau: O le fa'aaogaina o le moega la e feso'ota'i ma fa'afitauli o le va'aia o le tino (e pei o le lagona o le mamafa e fa'atumauina ai le lanu enaena) ma le popole i le fa'aleagaina o le pa'u. Mo nisi, o nei popolega e mafai ona fa'ateteleina ai fa'ailoga o le atuatuvale.

3. Fesili Masani e uiga i moega la ma le lotovaivai
F1: Afai e fesoasoani le susulu o le la i lo'u atuatuvale, aisea e le mafai ai ona fa'aaoga moega la?
E sili atu le susulu o le la nai lo na o le ave o le UV. E maua ai le malamalama atoa (e aofia ai le malamalama lanumoana) e faʻatonutonu saʻo ai nofoaga autu o lagona ma le circadian rhythm o le faiʻai. O moega la, i se faʻatusatusaga:
E tele lava ina fa'asa'olotoina le UVA (lea e le lagolagoina ai le soifua maloloina o le tino fa'apea fo'i ma le malamalama masani).
Leai se malamalama lanumoana lea e fesoasoani e taofia ai le melatonin (le homone moe) ma faʻaleleia ai le mataala—o le ki lea mo le tau faasaga i le lagona mafatia i le ao.
Manaʻomia le faʻaaogaina i totonu o le fale, e masani ona faʻaaogaina na o oe, lea e misia ai lagona lelei o le i ai i fafo (e pei o le ea fou, faʻafiafiaina i le natura).

F2: E sili atu le saogalemu o moega la nai lo le le togafitia o le atuatuvale?
E leai lava. O le atuatuvale e le togafitia e ogaoga, ae o moega la e lamatia ai le ola (e pei o le kanesa o le pa'u) e sili atu nai lo so'o se fa'amanuiaga e le'i fa'amaoniaina mo lagona. E iai togafitiga saogalemu ma fa'avae i fa'amaoniga mo le atuatuvale, e aofia ai togafitiga, vaila'au, ma togafitiga malamalama (e le o moega la).

Q3: O le a le eseesega i le va o moega la ma le togafitiga fa'afoma'i mo le atuatuvale?
O le togafitiga faafoma'i mo le malamalama susulu (e fa'aaogaina mo le fa'aletonu o le lagona fa'avaitaimi, po'o le SAD) e matua'i ese lava mai moega la:
Ituaiga Moli: E fa'aaogaina e le togafitiga moli le malamalama pa'epa'e atoa (po'o le malamalama lanumoana) e aunoa ma le ave o le UV. E fa'aaogaina e moega la le ave o le UV.
Fa'amoemoega: O le togafitiga o le malamalama e fa'atatau i le circadian rhythm o le fai'ai ma le maualuga o le serotonin. O moega la e fa'atatau i le lanu o le pa'u (tanning).
Saogalemu: O le togafitiga o le malamalama ua faamaonia e le FDA mo le SAD ma e itiiti lava ni aafiaga e ono tula'i mai (e pei o le tiga o mata). E le faamaonia moega la mo le atuatuvale ma ua faavasegaina o ni mea e mafua ai le kanesa e le Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi (WHO).

4. Isi Mea Saogalemu e Suitulaga i Moega La mo le Fa'aleleia o le Lagona
Afai o loʻo e tauivi ma le atuatuvale—aemaise lava le atuatuvale faʻavaitaimi—o nisi nei o auala e sui ai moega la e faʻavae i luga o faʻamaoniga:
Togafitiga Moli Faafoma'i: Faaaoga se pusa moli togafitiga ua faamaonia e le FDA (10,000 lux) mo le 10–30 minute i le aso, e sili ai i le taeao. O le tulaga auro lea mo le SAD.
Susulu Masani o le La: Faaalu le 15–30 minute i fafo i aso uma (tusa lava pe a puaoa). O le la i le taeao e sili ona lelei mo le fa'atonutonuina o lau circadian rhythm.
Fa'aopoopoga o le Vitamin D: Afai e itiiti lou vitamin D, ia 'ai se fa'aopoopoga (e pei ona fautuaina e lau foma'i). O lenei mea e 'alofia ai le a'afia i le UV a'o fa'ateleina ai fo'i le maualuga o mea'ai.
Togafitiga Talanoa: O le togafitiga fa'apitoa ma amioga (CBT) e matua aoga tele mo le atuatuvale ma e mafai ona foia ai mafua'aga autu o le lotovaivai.

5. Manatu Autū: Moega La ma le Lotovaivai
E lē fesoasoani moega la i le atuatuvale ma e lē tatau ona faʻaaogaina e fai ma togafitiga. O lamatiaga (kanesa o le paʻu, matua vave, popolega i le vaʻai i le tino) e sili atu nai lo soʻo se faʻamanuiaga e leʻi faʻamaoniaina mo lagona.
O le susulu o le la masani ma le malamalama faafoma'i o ni auala saogalemu ia, e fa'avae i fa'amaoniga e fa'aitiitia ai le atuatuvale—aemaise lava le SAD—e aunoa ma le fa'aleagaina o lou pa'u.

Afai o loʻo e tauivi ma le loto mafatia, talanoa i se fomaʻi. E mafai ona latou fautuaina ni togafitiga faʻapitoa e pei o le togafitiga, vailaʻau, poʻo le togafitiga o le malamalama.
E tatau i le loto mafatia ona tausia ma le agaalofa ma le tausiga faasaienisi. E leai se tasi o nei moega la e aoga—pipii i metotia e lagolago ai lou soifua maloloina faalemafaufau ma faaletino.

Afai e te fiafia i le fa'afitauli o le atuatuvale fa'avaitaimi (SAD), e mafai ona ou fatuina se ta'iala ta'itasi i le fa'aogaina saogalemu o le togafitiga o le malamalama fa'afoma'i—e aofia ai le auala e filifili ai se masini ma fausia ai se fa'asologa o aso ta'itasi. Mata e te fiafia i ai?

Tu'u se Tali